VI Symfonia h-moll Piotra Czajkowskiego

Ostatnie dzieło kompozytora powstało w 1893 roku, na kilka miesięcy przed jego śmiercią. Właściwie jest to dzieło programowe, i choć kompozytor nie ujawnił tematu swojego dzieła, poprzez jego silną emocjonalność, została ona później nazwana „Patetyczną”. Dzieło to składa się z czterech części, ma nawet klasyczny układ formalny. Jednak mimo stereotypowego następstwa części, zbudowane zostało nieco inną metodą niż dotychczas charakterystyczne to było dla formy symfonicznej. Ponieważ kompozytor przyznał priorytet rozwijaniu dramatyczności, forma allegra sonatowego (w pierwszej części utworu) ulega rozpadowi. Utwór rozwija się za pomocą następujących prawideł dramatycznych: budowanie napięcia i dążenie do kulminacji, następnie rozwiązanie konfliktu i zakończenie. Teoretycznie części te opowiadają kolejno formą allegra sonatowego. Drugą część symfonii jest walc utrzymany w nietypowym tempie, trzecia część, rytmiczna i motoryczna, różni się charakterem od lamentacyjnego walca. Finał, ekspresyjnie odpowiada pierwszej części. Cały nastrój ostatniej części jest patetyczny, lamentacyjny, a dramaturga jest rozwijana w ten sam sposób, co wcześniej. Symfonia kończy się chórem blach, molowym akordem, który ulega wyciszeniu. Idea programowości, choć bez oczywistego scenariusza, nostalgiczny nastrój i podniosłość to główne cechy tej symfonii, która stanowi zwieńczenie dorobku dramaturgicznego rosyjskiego kompozytora.